Een belangrijke ontwikkeling op IT-gebied is het meer en meer gebruik maken van open formaten, in plaats van geheime formaten, voor data-uitwisseling tussen soortgelijke programma's. Open formaten maken deel uit van open standaarden en worden niet beheerst door belangen van een bepaalde partij. Een open formaat is een gepubliceerde specificatie voor de opslag van digitale data en wordt meestal bijgehouden door een organisatie die open standaarden onderhoudt. Bij het gebruik van open formaten hoeft u zich niet druk te maken om zaken als intellectueel eigendom, fabrieksgeheimen en patenten, daar u de formaten vrij van wettelijke restricties mag gebruiken. Zowel open als geheime software producten dienen bijvoorbeeld van een open formaat gebruik te kunnen maken zonder van hun licentiemodel af te wijken.
Het hoofddoel van open standaarden is te garanderen dat data op de lange termijn toegankelijk blijft, zonder problemen te hebben met betrekking tot eigendomsrechten of technische specificaties. Tevens hebben open standaarden als doel eerlijke concurrentie te bevorderen, zodat niet slechts één over de ontwikkeling van een geheim en wijdverbreid formaat gaat en ervoor zorgt dat concurrerende producten niet gebruikt kunnen worden.
Het gebruik van open standaarden, en met name open formaten, stimuleert het verzorgen van compatibiliteit tussen verschillende programma's en versies van programma's. Hierdoor kan voorkomen worden dat gebruikers in de loop der jaren hun data niet meer kunnen lezen of omzetten (converteren), tenzij zij de oorspronkelijk software nog hebben. Vaak is zelfs nog een oud computersysteem nodig, omdat de desbetreffende software niet langer ontwikkeld wordt. Het is dan bijvoorbeeld niet noodzakelijk eerst al uw oude bestanden te converteren wanneer u een nieuwere versie van een programma gaat gebruiken. Naast dataconversie treedt namelijk vaak ook dataverlies op, en de gehele operatie kan u op hoge kosten jagen, wanneer u veel bestanden heeft die u om moet zetten. Om deze situatie te voorkomen, kunt u gebruik maken van open formaten. Bedrijven kunnen gebrek aan interoperabiliteit en compatibiliteit als pressiemiddel gebruiken om hun klanten ertoe te bewegen op een nieuwe versie van hun product over te gaan, om zo de ondersteuning voor het oude product te beëndigen.
Een belangrijk voorbeeld van een open formaat is (X)HTML, het formaat dat gebruikt wordt op het Wereld Wijde Web door zowel open broncode software zoals Mozilla Firefox en Konqueror, als geheime broncode software zoals Microsoft Internet Explorer. U loopt bijvoorbeeld tegen de beperkingen van geheime formaten aan, wanneer u gebruik maakt van Microsoft Office documenten. De gesloten dataformaten zorgen ervoor dat u de juiste versie van Microsoft programma's nodig heeft en voor bijbehorende licenties dient te betalen, om uw data te kunnen gebruiken en zonder dataverlies te kunnen lezen. Het OpenDocument fomaat voor kantoortoepassingen zorgt ervoor dat u uw data door willekeurige programma's kunt lezen zonder dataverlies, en dat u niet aan een bepaalde fabrikant of versie gebonden bent om uw data te kunnen gebruiken. Het OpenDocument formaat wordt met name gebruikt door open source kantoorpakketten zoals KOffice en OpenOffice.org.